Juiste gebruik van materialen voor vleermuiswinterverblijven

Carlo Wijnen • 18 november 2021

Gebruik van juiste materialen is mede bepalend voor succes

Niet elk vleermuiswinterverblijf is even succesvol

Een vleermuiswinterverblijf is niet automatisch geslaagd. Dat ligt niet alleen aan de locatie of aan de aanwezigheid van vleermuizen in het gebied. Het begint bij een goede ecologische beoordeling: iemand met specifieke kennis van winterverblijven moet kunnen analyseren of een plek überhaupt kans van slagen heeft.

In de jaren dat wij ons bezighouden met vleermuiswinterverblijven, zijn we veel verschillende bouw- en inrichtingsvarianten tegengekomen.

Niet elke constructie is ontworpen met de wensen van vleermuizen als uitgangspunt.

Het is belangrijk om te begrijpen hoe vleermuizen een winterverblijf gebruiken; je moet als het ware denken als een vleermuis.

Plekvast gedrag en materiaalkeuzes

Vleermuizen keren vaak jarenlang terug naar exact dezelfde plek binnen een winterverblijf. Daarom is het gebruik van hout in een vochtige ruimte geen goed idee. Hout rot, wegkruipplekken verdwijnen en dat kan letterlijk over leven of dood gaan voor een vleermuis die afhankelijk is van die ene plek. Daarnaast zorgt rottend, schimmelrijk hout voor een ongezonde omgeving.

Waarom sommige materialen verkeerd uitpakken

Ondanks goede adviezen kiezen eigenaren soms toch voor andere materialen.
In één van de getoonde voorbeelden is het verblijf gebouwd met gelijmde holle betonstenen. Dat werkt sneller dan metselwerk met handvormstenen, maar het levert een slecht klimaat op:

holle betonstenen hebben nauwelijks vochtbuffering
de wanden blijven te droog terwijl het vocht in druppels aan het plafond hangt
gelijmde blokken bieden geen open voegen en dus geen wegkruipplekken

Ook bij in het werk gestorte betonnen wanden ontbreken natuurlijke ophangplekken en variatie. De ruimte is te glad, te steriel en daardoor onaantrekkelijk. Dit is op te lossen door:

houtbetonnen vleermuiskasten te plaatsen
wegkruipstenen of andere structuur aan te brengen
voor de wanden muurtjes met open stootvoegen te metselen

Let op de bevestigingsmaterialen

Wegkruipstenen en vleermuiskasten moeten op de juiste manier worden bevestigd. Standaard meegeleverde verzinkte schroeven, bouten of beugels rotten snel weg in een nat winterverblijf. RVS bevestigingsmateriaal is noodzakelijk om de inrichting duurzaam te houden.

Een voorbeeld van een mislukte constructie

We kwamen eens een winterverblijf tegen dat was opgebouwd uit stalen gaasnetten gevuld met basalt- of lavastenen.

In deze constructie liep het vocht te gemakkelijk weg naar de zandlaag boven de blokken. Het resultaat:

een te droog en instabiel klimaat
een ruimte die nauwelijks te controleren is tijdens wintertellingen
een bouwmethode die niet voldoet aan de eisen voor vochtbuffering en wegkruipmogelijkheden

Dit verblijf zal mogelijk door uitbreidingswerkzaamheden aan een snelweg verdwijnen. Gelukkig werd het nooit door vleermuizen gebruikt, want een in gebruik zijnd winterverblijf is wettelijk beschermd en mag niet zomaar worden afgebroken. Dit onderstreept hoe belangrijk het is om vooraf goed na te denken over ontwerp en locatie.

Bekijk al onze projecten voor praktische tips en voorbeelden van wat wel en niet werkt.

Meer bekijken

PDF: bouw van vleermuiswinterverblijven

< Ouder bericht

Nieuwer bericht >

Nieuwbouw Nabbegat - Zeeland (2025)

door Carlo Wijnen • 27 januari 2025

Nieuw vleermuiswinterverblijf in De Maashorst Waarom een tweede winterverblijf? In onze regio ligt het grootste aaneengesloten natuurgebied van Noord-Brabant: De Maashorst . Ruim 3.500 hectare aan prachtige natuur, maar tot voor kort slechts één vleermuiswinterverblijf. Dat kon natuurlijk beter. Ook de gemeente Maashorst dacht daar zo over. Daarom is in oktober 2024 gestart met de ontwikkeling van een tweede winterverblijf. Samen met bouwkundig tekenaar Paul van Hout hebben we een doordacht ontwerp gemaakt. In april 2025 ging de eerste schop in de grond. Door het nieuwe verblijf vlak bij het bestaande winterverblijf te bouwen ontstaat clustering. Dit vergroot de kans dat vleermuizen het nieuwe verblijf snel ontdekken. Bovendien groeit een cluster vaak harder dan twee losse locaties: 1 + 1 = 3 . Constructie en inpassing in het landschap Het nieuwe winterverblijf meet 9 × 6 meter en heeft een binnenhoogte van 2 meter . De fundering bestaat uit Stelconplaten die direct in het zandbed liggen, wat uitstekend werkt op droge zandgronden. Het hele gebouw ligt 75 centimeter onder maaiveldhoogte . Daardoor valt het niet op in het landschap en ontstaat in de winter een dun laagje water op de bodem. Dat houdt (bos)muizen buiten. De vleermuisingang is op het oosten gericht, zodat er geen direct zonlicht naar binnen valt en de natuurlijke winterkou bewaard blijft. Hufterproof en klimaatgericht ontwerp De dieren vliegen via een traliewerk van steigerbuizen door een gangetje naar de Cortenstalen toegangsdeur . Zowel deur als kozijn zijn van staal en blijven daardoor ook in vochtige wintermaanden goed te openen — iets wat bij houten deuren vaak misgaat. Om vandalisme te voorkomen zijn de stalen steigerbuizen gevuld met grit . Dit breekt een metaalslijpschijf zodra men zou proberen ze door te slijpen. In de deur zitten onderaan perforaties die zorgen voor een lichte luchtstroom, wat gunstig is voor het binnenklimaat. De invliegopening is 35 mm hoog, zodat marters niet naar binnen kunnen. Metselwerk dat microklimaten creëert Het metselwerk bestaat uit poreuze handvorm waalsteen formaat in zes varianten met elk een andere porositeit. Hardere stenen nemen minder vocht op dan zachtere. Door de stenen te mixen en her en der de stootvoeg weg te laten, ontstaan microklimaatjes die vleermuizen kunnen kiezen naar hun voorkeur. We vermijden stenen die nauwelijks vocht bufferen, zoals: Straatklinkers Betonstenen (zoals BIA-blokken) Poriso Kalkzandsteen Het metselwerk is steens uitgevoerd. Ook de binnenwanden zijn steens gemetseld, zodat vleermuizen in de open stootvoegen kunnen wegkruipen zonder in tocht te hangen. In totaal zijn er ongeveer 1200 open stootvoegen aangebracht over de volledige hoogte van de muren, wat zorgt voor veel variatie in temperatuur en luchtvochtigheid. Binnenwanden en klimaatdorpels creëren aparte compartimenten die elk hun eigen microklimaat hebben. Zo bufferen ruimtes met hogere dorpels meer warme lucht. (Zie onze andere projecten voor meer uitleg.) Plafond met duizenden wegkruipplaatsen Op het metselwerk liggen stroroosters . Deze vormen een sterk plafond en bieden ongeveer 1800 wegkruipplaatsen . Om te voorkomen dat er zand door de roosters valt, liggen er gebruikte stoeptegels op de openingen. We raden antiworteldoek af — geen plastic in de grond. Tussen de betonplaten ontstaan natuurlijke kieren, die door hun schuine kanten mooie wegkruipplekken vormen. Maar deze kieren kunnen ook toegangen worden voor gravende dieren. Daarom sluiten we deze altijd; (bos)muizen kunnen slapende vleermuizen aanvreten. Extra variatie door een verborgen ‘schoorsteen’ Een opgemetselde ‘schoorsteen’, volledig verborgen in het zandbed, zorgt voor nóg meer variatie in wegkruipmogelijkheden. Door zijn ligging heeft deze opbouw een ander klimaat dan de rest van het verblijf. Het zandbed boven het verblijf is 1 meter dik , wat bijdraagt aan een stabiele binnentemperatuur gedurende het hele winterseizoen. Klaar voor de toekomst Met deze nieuwbouw krijgt De Maashorst eindelijk de capaciteit die past bij zo’n groot natuurgebied. Door clustering, klimaatbewuste bouw en duizenden wegkruipplaatsen verwachten we dat de populatie overwinterende vleermuizen hier de komende jaren sterk zal groeien. Succes! De oplevering was oktober 2025, maar al bij de eerste NEM-Wintertelling medio januari 2026 troffen we twee gewone grootoorvleermuizen (Plecotus auritus) aan. Bekijk al onze projecten voor praktische tips en voorbeelden van wat wel en niet werkt.