Aanpassen vleermuiswinterverblijf MOB-complex

Aanpassen vleermuiswinterverblijf MOB-complex - Zeeland (2018)

Carlo Wijnen • 5 oktober 2018

In 2018 is de subsidieaanvraag, voor het verbeteren van zo'n twintigtal vleermuiswinterverblijven in N.O.-Brabant, door Brabants Landschap, Postcode Loterij en de Provincie Brabant gehonoreerd.

Onderstaand het verhaal over het aanpassen van het winterverblijf op het voormalig mobilisatiecomplex van Zeeland.

Opheffen van de mobilisatiecomplexen in Brabant

Toen in 1990 het ijzeren gordijn tussen de voormalige USSR en het Westen opgeheven werd, werd in Nederland het idee geopperd om de militaire mobilisatiecomplexen te ontmantelen. Op diverse plekken in Brabant werden deze gesaneerd, zo ook in de bossen van Nistelrode, Reek en Zeeland. In 2010 werd er met deze operatie gestart. De diverse gebouwen werden veelal compleet afgebroken en zo werd het terrein teruggegeven aan de natuur. In Nistelrode en Reek is er in verband met de aanwezige vleermuizen een mitigatieplan opgezet. Diverse vleermuiskasten werden aan bomen opgehangen om de vleermuizen van een dagverblijf te voorzien. Deze kasten worden sindsdien twee-wekelijks gecontroleerd door leden van de Vleermuiswerkgroep Noord Brabant. Op elk van deze twee locaties is er één gebouw blijven staan dat dienstdoet als 'droog' vleermuiswinterverblijf (speciaal voor gewone dwergvleermuizen en gewone grootoorvleermuizen) en deze wordt iedere winter door de Vleermuiswerkgroep Noord Brabant geteld op aanwezige vleermuizen. Zowel op MOB Reek als Zeeland ligt er een grote betonnen bluskelder.

Van bluskelder naar vleermuiswinterverblijf
Doordat de MOB's in een bosrijk gebied gevestigd waren, was er een bluskelder om de militaire voertuigen snel tegen brand te kunnen beschermen. Dit zijn waterdichte betonnen cilindervormige kelders die door Defensie/DLG zijn aangepast tot 'natte' vleermuiswinterverblijven.

Door handig gebruik te maken van diverse gebakken steenachtige materialen zijn er muurtjes met diverse wegkruipplekken gerealiseerd voor de vleermuizen. In 2015 is er een laagje water aangebracht in de bluskelder van Reek omdat de ruimte te droog bleek.

Hufterproof afsluiten van vleermuiswinterverblijf vaak noodzakelijk
Omdat de meeste vleermuiswinterverblijven zich op afgelegen plekken in de natuur bevinden is het vaak nodig om de toegangen tot het winterverblijf goed te beveiligen tegen ongewenste insluipers. Bij het MOB-complex van Zeeland is dit niet anders gebleken. Doordat de toegang diverse keren door onverlaten was geforceerd hebben we uiteindelijk een zware betonnen Stelconplaat op de personen-ingang gelegd. Terwijl vleermuizen wel gewoon via de invliegopening het winterverblijf in konden, was er voor ons wintertellers geen mogelijkheid meer. Dat is aangepast medio 2018. De originele invliegopening is groter gemaakt zodat er een personen-ingang ontstond. Door een stalen frame te lassen en hier een stalen hufterproof deur met invliegopening in terug te plaatsen konden de vleermuizen nagenoeg dezelfde toegangsplek gebruiken.

Succes!
In de winter van 2018/2019 betraden we het vleermuiswinterverblijf voor de eerste keer na de aanpassing. Er zaten 18 gewone grootoorvleermuizen in het winterverblijf. Deze dieren hebben al die jaren gebruik kunnen maken van deze ruimte; er was voor hen niet veel veranderd. De gewone grootoorvleermuis is ook vaak de eerste soort die je aantreft bij een nieuw winterverblijf; een echte pionier.

De winter van 2021/2022 had een verassing voor ons in petto; we telden 23 gewone grootoren en ook de eerste 3 Franjestaarten werden vastgelegd, maar 2022/2023 was zelfs nog beter! We telden 22 grootoren, 4 Franjestaarten en de eerste 3 Watervleermuizen! Watervleermuizen zijn erg conservatief in hun keuze voor een winterverblijf. (teloverzicht bij onderstaande foto's)

Verdere aanpassingen staan op til.

Omdat clusteren van vleermuiswinterverblijven zorgt voor hogere aantallen bij alle verblijven en omdat Gemeente Maashorst dit wilde financieren hebben we bij dit bestaande verblijf een nieuw winterverblijf in de zeer nabije omgeving gebouwd.

Kijk in alle projecten om alle daarin gedeelde tips&tricks te lezen voor het beste resultaat!

Meer bekijken

< Ouder bericht

Nieuwer bericht >

Nieuwbouw Nabbegat - Zeeland (2025)

door Carlo Wijnen • 27 januari 2025

Nieuw vleermuiswinterverblijf in De Maashorst Waarom een tweede winterverblijf? In onze regio ligt het grootste aaneengesloten natuurgebied van Noord-Brabant: De Maashorst . Ruim 3.500 hectare aan prachtige natuur, maar tot voor kort slechts één vleermuiswinterverblijf. Dat kon natuurlijk beter. Ook de gemeente Maashorst dacht daar zo over. Daarom is in oktober 2024 gestart met de ontwikkeling van een tweede winterverblijf. Samen met bouwkundig tekenaar Paul van Hout hebben we een doordacht ontwerp gemaakt. In april 2025 ging de eerste schop in de grond. Door het nieuwe verblijf vlak bij het bestaande winterverblijf te bouwen ontstaat clustering. Dit vergroot de kans dat vleermuizen het nieuwe verblijf snel ontdekken. Bovendien groeit een cluster vaak harder dan twee losse locaties: 1 + 1 = 3 . Constructie en inpassing in het landschap Het nieuwe winterverblijf meet 9 × 6 meter en heeft een binnenhoogte van 2 meter . De fundering bestaat uit Stelconplaten die direct in het zandbed liggen, wat uitstekend werkt op droge zandgronden. Het hele gebouw ligt 75 centimeter onder maaiveldhoogte . Daardoor valt het niet op in het landschap en ontstaat in de winter een dun laagje water op de bodem. Dat houdt (bos)muizen buiten. De vleermuisingang is op het oosten gericht, zodat er geen direct zonlicht naar binnen valt en de natuurlijke winterkou bewaard blijft. Hufterproof en klimaatgericht ontwerp De dieren vliegen via een traliewerk van steigerbuizen door een gangetje naar de Cortenstalen toegangsdeur . Zowel deur als kozijn zijn van staal en blijven daardoor ook in vochtige wintermaanden goed te openen — iets wat bij houten deuren vaak misgaat. Om vandalisme te voorkomen zijn de stalen steigerbuizen gevuld met grit . Dit breekt een metaalslijpschijf zodra men zou proberen ze door te slijpen. In de deur zitten onderaan perforaties die zorgen voor een lichte luchtstroom, wat gunstig is voor het binnenklimaat. De invliegopening is 35 mm hoog, zodat marters niet naar binnen kunnen. Metselwerk dat microklimaten creëert Het metselwerk bestaat uit poreuze handvorm waalsteen formaat in zes varianten met elk een andere porositeit. Hardere stenen nemen minder vocht op dan zachtere. Door de stenen te mixen en her en der de stootvoeg weg te laten, ontstaan microklimaatjes die vleermuizen kunnen kiezen naar hun voorkeur. We vermijden stenen die nauwelijks vocht bufferen, zoals: Straatklinkers Betonstenen (zoals BIA-blokken) Poriso Kalkzandsteen Het metselwerk is steens uitgevoerd. Ook de binnenwanden zijn steens gemetseld, zodat vleermuizen in de open stootvoegen kunnen wegkruipen zonder in tocht te hangen. In totaal zijn er ongeveer 1200 open stootvoegen aangebracht over de volledige hoogte van de muren, wat zorgt voor veel variatie in temperatuur en luchtvochtigheid. Binnenwanden en klimaatdorpels creëren aparte compartimenten die elk hun eigen microklimaat hebben. Zo bufferen ruimtes met hogere dorpels meer warme lucht. (Zie onze andere projecten voor meer uitleg.) Plafond met duizenden wegkruipplaatsen Op het metselwerk liggen stroroosters . Deze vormen een sterk plafond en bieden ongeveer 1800 wegkruipplaatsen . Om te voorkomen dat er zand door de roosters valt, liggen er gebruikte stoeptegels op de openingen. We raden antiworteldoek af — geen plastic in de grond. Tussen de betonplaten ontstaan natuurlijke kieren, die door hun schuine kanten mooie wegkruipplekken vormen. Maar deze kieren kunnen ook toegangen worden voor gravende dieren. Daarom sluiten we deze altijd; (bos)muizen kunnen slapende vleermuizen aanvreten. Extra variatie door een verborgen ‘schoorsteen’ Een opgemetselde ‘schoorsteen’, volledig verborgen in het zandbed, zorgt voor nóg meer variatie in wegkruipmogelijkheden. Door zijn ligging heeft deze opbouw een ander klimaat dan de rest van het verblijf. Het zandbed boven het verblijf is 1 meter dik , wat bijdraagt aan een stabiele binnentemperatuur gedurende het hele winterseizoen. Klaar voor de toekomst Met deze nieuwbouw krijgt De Maashorst eindelijk de capaciteit die past bij zo’n groot natuurgebied. Door clustering, klimaatbewuste bouw en duizenden wegkruipplaatsen verwachten we dat de populatie overwinterende vleermuizen hier de komende jaren sterk zal groeien. Succes! De oplevering was oktober 2025, maar al bij de eerste NEM-Wintertelling medio januari 2026 troffen we twee gewone grootoorvleermuizen (Plecotus auritus) aan. Bekijk al onze projecten voor praktische tips en voorbeelden van wat wel en niet werkt.